O systemie emerytalnym

Emerytura (zwana dawniej rentą starczą) to świadczenie pieniężne mające służyć jako zabezpieczenie tylko podstawowych potrzeb na starość dla osób, które ze względu na wiek nie posiadają już zdolności do pracy zarobkowej (jako pracownicy, przedsiębiorcy, rolnicy i in.) albo utraciły ją w znacznym stopniu oraz nie dysponują innymi źródłami dochodu gwarantującymi możliwość utrzymania się.

W 1889 r. kanclerz Niemiec Otto Bismarck zarządził, że emeryturę można wypłacać ludziom od 65. roku życia. Takiego wieku dożywali wówczas tylko nieliczni, którzy zostawali na garnuszku państwa jedynie przez kilka lat. Od tamtej pory średnia długość życia w Europie Zachodniej wzrosła o 20 lat. Ludzie na emeryturze żyli więc coraz dłużej, jednocześnie z powodu spadku przyrostu naturalnego, coraz wolniej przybywało pracowników opłacających składki. Początkowo ratunkiem dla systemu wydawało się podnoszenie ich. Do roku 1982 podatek socjalny, czyli składka finansująca wszystkie ubezpieczenia społeczne, wynosił w naszym kraju 15,5 proc. W 1998 roku było to już 45 proc. I nadal nie wystarczało. Składki emerytalne osiągnęły taki poziom, że nie można już ich zwiększać - przecież odlicza się je z naszych płac. Jak widać Bismarckowski system przetrwał prawie bez zmian.

Konkurencyjny system wprowadzono w Wielkiej Brytanii. Gwarantuje on niewielką emeryturę od państwa, ponadto każdy ma obowiązek sam oszczędzać na starość. W efekcie, Wielka Brytania ma najmniejszy dług emerytalny w Europie. Na radykalne kroki zdecydowali się w 1980 roku Chilijczycy. Zerwano z zasadą finansowania przez pracujących dochodów emerytów. Każdy sam oszczędza na emeryturę na indywidualnym koncie założonym w wybranej prywatnej firmie, która dba o powiększenie zgromadzonych funduszy. Spółki podlegają ścisłemu nadzorowi państwa działającego w interesie ubezpieczonych.

W 2030 r. każdy pracujący Polak będzie musiał utrzymać siebie, rodzinę i jednego emeryta. Inne kraje Unii Europejskiej znajdą się w jeszcze gorszej sytuacji - w połowie XXI wieku emerytów będzie o ponad 50 proc. więcej niż obecnie. Grozi to trudną do wyobrażenia katastrofą finansową.

 

Polski system emerytalny.

Jest on połączeniem systemu Bismarckowskiego i chilijskiego. Oznacza to, że wypłacane emerytury finansowane są ze składek osób aktualnie pracujących (ZUS) i dodatkowo odkładamy pieniądze w prywatnych firmach (OFE). W Polsce państwowa emerytura przysługuje osobom, które osiągnęły wiek emerytalny i mają udokumentowany wymagany okres zatrudnienia (dotyczy tylko tzw. starej emerytury, a więc osób, które urodziły się przed 1949 rokiem). W nowym systemie staż pracy jest nieistotny, wymagany jest natomiast odpowiedni poziom indywidualnego konta ubezpieczonego. Innymi słowy - emerytura zależy od wysokości kapitału zgromadzonego przez całe życie.

W Polsce wiek emerytalny wynosi obecnie 60 lat dla kobiet i 65 dla mężczyzn. Świadczenia społeczne są obsługiwane oddzielnie dla rolników (KRUS) oraz dla reszty pracujących (ZUS).

Polski system emerytalny dzieli się na tzw. 3 filary:

• I filar — Fundusz Ubezpieczeń Społecznych obsługiwany przez ZUS,
• II filar — Otwarte Fundusze Emerytalne (w skrócie OFE),
• III filar — np. Indywidualne Konto Emerytalne (w skrócie IKE).

O ile I i II filar są obowiązkowe, o tyle III filar jest dobrowolny.

 
 

I filar
Emerytura z I filaru opiera się na systemie repartycyjnym, który ma charakter umowy pokoleniowej. Oznacza to, że wypłacane emerytury finansowane są ze składek osób aktualnie pracujących. System ten działa sprawnie tylko wtedy, gdy zasilające system składki pracowników wpływają w wysokości wystarczającej na wypłatę świadczeń dla obecnych emerytów. Za obowiązkowe składki ZUS w wysokości 19,52% (w przypadku posiadania II filaru 12,22%) wynagrodzenia brutto nabywane są uprawnienia emerytalne, które nie są dziedziczone.

II filar
W tzw. II filarze wybieramy fundusz emerytalny inwestujący środki przekazywane co miesiąc przez ZUS ze składki na I filar emerytalny (19,52%) w wysokości 7,3% wynagrodzenia brutto na indywidualny rachunek. Jest to realny kapitał, który pracuje na przyszłą emeryturę. Wpłacane w II filarze składki są zwolnione z podatku dochodowego i w ograniczonym stopniu podlegają dziedziczeniu.

III filar
Tzw. III filar systemu ubezpieczeń społecznych obejmuje pracownicze programy emerytalne (PPE) oraz indywidualne konta emerytalne (IKE). Mianem III filaru określa się także wszelkie inne dobrowolne formy oszczędzania na emeryturę.

Wprawdzie polski system emerytalny jest mieszanką najbardziej popularnych systemów, co wydawałoby się korzystnym rozwiązaniem, jednakże oferuje on emeryturę w wysokości, która pozwoli nam na zaspokojenie tylko podstawowych potrzeb. Jeśli w porę z tym czegoś nie zrobimy, to o innych udogodnieniach powinniśmy jak najszybciej zapomnieć.